zazaki.net
18 Tebaxe 2017 Îne
Girdîya Karakteran : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
22 Nîsane 2010 Panşeme 13:39

Kurteyek Le Ser Lurekan

[Witar]
Wehîd Kemalî Îlamî

Pêşekî

Lurekan weku beşêkî gewre le pêkhatey komelgey kurdewarî‌ û danîştwanî zincîre çiyayî dirêj ‌û pan‌ û berînî Zagros, her le seretay destpêkirdnî jiyan‌ û mêjuy nûsrawî şaristanîyet le dawênî şax‌ û daxekan‌ û deşt‌ û dolekanî em cugrafyaye jiyan ‌û be parastinî zewî û kultur‌ û zimanekeyan û htd. rolêkî yekcar berçawîyan heye le hemû biwarekan da nek tenha le nawçekanî dêrînî nêştecîbûnî xoyan, bigre le zor rûdaw ‌û pêşhatî komelayetî, ramyarî, abûrî, serbazî, kulturî û htd. ke le nêwan dewlet‌ û netewe dirawsêyekanî roydawe. Lurekan le zor biwar da binere‌tîtrîn‌ û serekîtrîn berdî binaxey şaristanîyet‌ û pêşkewtine mirovayetîyekanyan danawe le Asyay Nawîn‌ û Rojhelatî Nawerast da.

Ew asewaraney ke le nawçe lurnşînekan da dozirawnetewe nîşanderî ewen ke ber le 80-100 hezar sal pêş zayîn, mirov lem nawçane jiyanî beser birduwew mêjuy şaristanîyet‌ û şarnişînî le nawçe lurnşînekan be giwêrey zor lêkulînewey zanstî‌ û ekadîmî‌ û meydanî‌ û peydabûnî zor asewarî kon degerêtewe bo diwanze hezar (12.000) sal ber le zayîn, eme ew zanyarî‌ û mêjuweye ke ta êsta be dest kewtuwew hîç dûr nîye ke le dahatû da le encamî lêkulînewekan‌u peydabûnî asewar‌ û nîşaney dîke em mêjûye bigerêtewe bo diwatir.

Sereray ew hemû be serhat‌ û alugoraney ke be dirêjayî çendîn hezar sal be ser em beşe le netewey kurd hatuwew her çende tenanet ziman ‌û zarawey lurî nehatuwete ser rêziman ‌û rênus ‌û dab‌u nerît‌ û kultur ‌û edeb‌ û mosîqa‌ û zarawew zimanî lurî hêşta be şêwazêkî zarekî mawetewe, belam pêkhatey komelgey lurî ewende kon‌ û rîşedar‌ û qayme ke ta êstaş zorîney taybetmendîye resenekanî xoy be başî ‌û xawênî parastuwew hewldanî neyaranî netewey kurd bo tiwandinewey lurekan le nêw xoyan neytiwanîwe bigat be encam.

Watay wişey "Lurr"

Sebaret be watay wişey "lur" yan "liwêr" yan "lêr" çend bîr û boçûnî corawcor le aradaye, em wişeye le hendê le nawçe lurnşînekan bew cêgayane degutrêt ke darstanî çir‌upiryan heye, le ber ewe hendê kes lew birwayedan çunke zorîney nawçe lurnşînekan şaxawî ‌û daristanîn, boye nawî lur ‌û Luristaniyan beserda birawe, Mîr Şerefxanî Bidlîsî mêjûnûsî be nawbangî kurd ke le qonaxêk le serdemî sefewîyekan le baregay Şah Tehmasbî Sefewî karûbarî nawçe kurd ‌û lurnşînekanî jêr deselatî sefewîyekanî pê sipêrdrabû le pertukî Şerefname cige lewey ke le lure‌kan weku yekêk le hoze serekîyekanî netewey kurd nêwdebat le ser ew birwayedaye ke em beşe le netewey kurd boye nawî luriyan be ser da dabirawe ke le melbendî "manrûd" (nawçeyekî başûrî rojhelatî Kurdistane le nizîkey kendawî Hurmuz) gundîk heye be nêwî Kurde û le nizîkî ew gunde derbendêk heye ke be lurî pê delên "kûl", le nêw em derbendeş şiwênêk heye ke nêwî "lur" e û leber ewey re‌çelekî hoz ‌û xêle lurekan le sereta danîştuy ew şiwêne bûne boye nawî xoyaniyan nawe be "lur".

Le layekî dîkewe le bakûrî şarî lurnişînî Endîmişk ke êsta dekewête parêzgay Xuzistanî Êran şarêkî kon ‌û ruxaw heye be nêwî "lûr" ke asewarî çendîn împratorîyet ‌û deselat, weku, madekan, partekan, sasanîyekan, eşkaniyekan‌û seretakanî serdemî îslamîyet tiyaîda dozrawtewew hendê le mêjûnûsan birwayan waye ke em şare kewtuwete ber şalaw ‌û hêrşî mexolekan ‌u lenêw çuwe, ca le ber ewey em şare cêgay baw‌ u bapîranî lurekan buwe nawî Lur‌ û Lurstanîş lewiyewe dêt. Hendê bîr‌ û bawerî tirîş heye ke le ber ewey le rastî da nizîk nîn‌ û hîç belgeyek bo selmandiniyan le arada niye amajeyan pê nakeyn.

Lur kên‌ û regeziyan çîye?

Le çwarçêweyekî giştî weku hemû netewe arî ‌û êranîyekan bêguman lurekanîş beşêkin le regeze resenekan ke tenanet berle nûsînî yekem laperekanî mêjûş nîştecêy ew nawçane bûn ‌û be hezaran sale tyaîda dejîn.

Duktur Nêgehban ke yekêke le pispore dêrîn nasekanî Êran ‌û besalan lêkolînewew lêgerînî kirduwe le tepe û girdekanî çiqazenbîl, çiqamêş ‌û heft tepe, delêt, lurekan heman îlamîyekanin, ke be lanîkem şeş hezar sal mêjûyan heye lem nawçane. Dîtramanî fransewî (ferensî) ‌û Hutum Şîndler le ser ew baweredan lurekan heman "gûtîyekan ‌û loloiyekan"in ke le danîştwanî dêrîn‌ û zor konî zincîre çiyay Zagros bûn.

Hendêkî dîke le mêjûnûsan‌ û pisporanî mêjûnas reçelekî lurekan degerênnewe bo "kasîyekan" ke le gel gelanî dîke yekêtî sê layeneyan le rojaway Êran pêkhêna le pênaw damezirandinî dewletî mad ‌û le kotayî da madekan le salî 612î ber le zayîn dewletî aşûriyan be tewawetî şikist da‌ û şarî neynewayan dagîr kird.

Derbarey regezî resenî kasîyekanîş bîrûray ciyawaz heye û hendê piyanwaye kasîyekan "arîn"‌ û hendêkî dîkeş delên "aziyanîn"‌ û ber le arîyekan ‌û madekan nîştecêy Zagros bibûn.

Zarawe û Zimanî Lurekan

Le ber ewey zarawew zimanî lurî be şêweyekî zanstiyane îşî rêzimanî ‌û lêkolînewî le ser nekirawe û ta êstaş lurekan be taybetî ewaney ke nîştecêy nawçe Lur nişînekanî wilatî Êranin rêzimanêkiyan nîye bo nûsînî zimanekeyan, zor layen weku farsekan‌ û turke azerîyekan hewliyandawe lurekan‌u şêwezarî lurî weku beş yan liqêk le netewew zimanekanî xoyan le qelem biden, yan bo ewey ciyawazî bixene nêwan lur ‌û kurd, zarawey lurîyan be zimanêkî ciyawaz le zimanî kurdî pênase kirduwew çendîn tiyorî dûr ‌û dirêj‌ û belgey saxteşiyan bo taşîwe.

Ewey ke şêwezarî lurî beşêkî ciyaî helnegire le baqî şêwezarekanî zimanî kurdî le layen zor kesayetî payeberzî zimannas ‌û lêkuler ‌û deyan pispor‌ û şareza le biwarî ziman da piştrast kirawetewe, eger pisporanî zimannas‌ û netewenas ew derfeteyan bibwaye ke lêkolîneweyekî meydanî û zanistî û pratîkiyan kirdba le ser şêwezarekanî zimanî kurdî le her çiwar parçey Kurdistan be giştî ‌û nawçe lurnişînekan be taybetî sedased hîç dudilîyekî nedema lewey ke nek tenha şêwezarî lurî, belku dab‌ û nerît‌ û kultur‌ û zorîney faktere komelayetîyekanî komelgey Lurî legel baqî pêkhatekanî netewey kurd weku yekin ‌u mêjûyekî hawbeş‌ û dêrîniyan heye. Zorbey pisporanî zimannas şêwezarekanî zimanî kurdiyan bemşêweye polên kirdutewe.

1-Kirmancî jûrû

2-Kirmancî nawerast

3-Kirmancî xwarû

4-Goranî

Ke her kam lem şêwe zaraneş be giwêrey ew dîmografiya‌ û cugrafiyayeî ke be karî dênin çendîn liqî coracoriyan heye ke emeş nek ciyawazî nîye, belku dewlemendî ziman‌ û şêwezarekanî kurdî pîşan dedat. Zarawey lurîş deçête çiwarçêwey şêwezarî kirmancî xwarû ke bo xoyşî çendîn şêwe zarî corbecorî heye weku zarawey xormawayî (xuremabadî), bextiyarî, buyir ehmedî, mamesenî (memesenî), kêwe gêlu, zarawey dizpêlî (dizfulî)‌ û endîmişkî, zarawekanî buşehrî‌u hurmuziyanî, deştistanî‌ û tengistanî, berdistanî, şiwankare û htd. ke zorîneyan zor le yek nizîkin‌ û be başî le yektir têdegen û herweha hezaran wişey hawbeşiyan heye legel şêwezarekanî dîkey zimanî kurdî.

Ayîn‌ û Ayînza le Nêw Lurekan

Le diway derkewtinî îslam, lurekan ayînî îslamiyan wergirt ‌û êsta zorîney pêkhatey komelgey lurî musilmanin‌ û le ser ayînzakanî şîe û sunnen. Lurekan le diway dameziranî deselatî sefewîyekan le Êran her weku netewekanî dîke, yan be zebrî şimşêr, yan le pênawî berjewendî ‌û manewe ayînzay şîeyan wergirt‌ û beşêk le lurekan ke le jêr deselatî osmanîyekan mabûn le ser ayînzay sunne manewe, belam êsta nizîkey le sedda newedî (90 %) lurekan le‌ se‌r ayînzay şîen. Beşêkî kemî lurekan le ser eayînekanî dîke weku yarsan‌ û behayî ‌û cûleke û mesîhîyetin.

Jimarey Lurekan

Be hoy ewey ke heta êsta serjmêrêkî rasteqîne û zanistiyane û meydanî leser lurekan nekirawe û hîç organ yan rêkxirawêkî fermî em îşey nekirduwe, boye amarêkî rasteqîne û bawer pêkiraw lem bareye le arada nîye, belam be giwêrey ew amaraney ke dewletanî Êran û Êraq sebaret be danîştiwanî parêzgakaniyan deriyan xistuwe û be leberçawgirtnî rêjey ew luraney ke le parêzga qeyre lurekanda dejîn (mebest ew parêzgayaneye ke be giwêrey xerîtey fermî sinûrî parêzgakan beşêkî zor le lurekan ‌û nawçe lurnişînekaniyan le cemawer ‌û nawçekanî xoyanda dabrîwe), jimarey sercem lurekan le wilatî parçekirawî Kurdistan û nawçekanî dîke degat be no milyon kes (9.000.000) ke zorbeyan danîştuy rojhelatî Kurdistanin.

Cugrafiyay Nîştecêbûnî Lurekan

Zorîney ew şiwênaney ke lurekan tiyay da nîştecên helkewtute rojhelatî Kurdistan ‌û be diway ewe jimareyekî zorîş le lurekan danîştuy başûrî Kurdistan‌ û wilatî Êraqin.

Le wilatî Êran nizîkey heft parêzga be tewawetî be cemawer‌u cugrafiyay siroştî ‌û ramiyarîyewe jîngey mêjuyî‌ û hawçerxî Lurekane ke emanen:

Luristan yan Xormawa (Xuremabad), Çiharmehal‌ û Bextiyarî, Kohgîluye, Buiyr ehmed, parêzgay Şîraz ke êsta be fars denasrêt, merkezî Erak, Buşehir, Hurmuziyan (hurmuzgan).

Cige leme lurekan û nawçe lurnşînekan beşêkî le pêkhatey komelayetî û cugrafiyaî em parêzgayane pêkdênin wate parêzgakanî:

Kirmaşan, Îlam, Hemedan, Esfehan, başûrî Kirman, Xuzistan.

Le başûrî Kurdistan‌ û wilatî Êraq lurekan lem parêzgayane nîştecên:

Hewlêr (Erbîl), Kerkûk, Silêmanî, Diyale, Wasit, Mîsan.

Wate le şar‌ û şaroçkekan ‌û deştekanî weku: Çemçemal, Xaneqîn, Dûzxurmatu, Cilewla, Deştî Hewlêr, Deştî Koye, Şarezûr, Deştî Bîtwên, Menelî (Mendelî), Cesan, Tirsaq, Heşîme, Zirwatiye, Bayray (Bedre), Elî Qerbî, Elî Şerqî, Baxisay, Kût û htd.

Ciyawaz lemane jimareyekî zor le lurekan le derewey cugrafiya û nawçekanî xoyan dejîn, bo wêne beşêkî zor le lurekanî Êran le bakûrî Êran le parêzgakanî Gîlan ‌û Mazenderan, le bakûrî Xorhelsan (Xurasan), Qezwin, Zencan û nawçey Sayîn Qelay parêzgay Azerbacanî rojawa dejîn ke zortir le xêlekanî "çignî", "papî", "beyranwend"‌ û "çardolîn (çerdawilî). Beşêkî dîke le lurekan ke le bineçekda le xêlî mamesenî (memesenî) nawçey Nûrabadî Şîrazin kewtûnete parêzgay Sîstan û Belûçistan. Le wilatî Êraqîş cige lew luraney ke danîştuy nawçekanî başûrî Kurdistan ‌û lêwarî sinûrî Êraq û Êranin heta parêzgay Mîsan, jimareyekî zor le lurekan (ke hendê le serçawekan jimareyan be milyon degeyenn) danîştuy şare gewrekanî Êraq weku Bexdan ke be "lur” yan “kurdî feylî" nasirawin.

Girupêkî dîkeş le lurekan danîştuy wilatî Turkiya‌ û bakûrî Kurdistanin ke le başûrî Kurdistanewe koçber kirawin bo ew wilate, weku xêlî "şêx bizeynî" ke beşêkiyan le nawçey Haymana le parêzgay Anqere dejîn. Be giwêrey hendê serçawey nafermî jimareyek le lurekan le çiwarçêwey xêl û eşîret ke renge jimareyan bigat be 50.000 kes danîştuy wilatî Îsrayîlin‌ û mêjûyêkî taybet be xoyaniyan heye. Beşêkî dîke le lurekan danîştuy resenî wilatanî Lubnan, Sûriya, (berzaiyekanî gulan yan culan), Kuweyt, Behrên û rojeaway Pakistanin.

Cugrafiyay Siroştî ‌û Serçawe Siroştîyekanî Nawçe Lurnişînekan

Zorîney cugrafiyay siroştî nawçe lurnişînekan be taybet le rojhelatî Kurdistan şaxawîn‌ û le zincîre şax û daxî berz ‌û nizm ‌û zor derbend‌ û deşt‌ û dol pêkhatûn‌ û le nîwe zortirî zincîreçiyaî Zagros le xo degrin.

Berzayî şaxekan le hendê nawçe weku çiyay Dina degate 4.500 metr, zorbey melbendekan daristanî‌ û çirupirin û be hoy barînî befr û baran be radeyekî baş çendîn çem‌ û rûbarî gewrew biçûk lem şaxanewe serçawe degrin ke le serçawe serekîyekanî aw le Êranin. Le başûrî Kurdistan û Êraq zorîney ew nawçaney ke lurekan tiyaîda nîştecên germiyanin û pêkhatûn le deştî pan û berîn û şaxi hewraz û nizm.

Be şêweyekî giştî ajeldarî ‌û kiştukal pêşey serekî xêle lurekane û be hoy zor hokarî ramiyarî û mêjuyî pîşesazî lem nawçane perey nesenduwe.

Hem le Êran hem le Êraq nawçe lurnişînekan zor serçawey firawanî newt ‌û gaziyan heye, cige le serçawe newtîyekanî nawçe lurnşînekanî başûrî Kurdistan û Êraq weku Germiyan‌ û dewruberî Xaneqîn ‌û banê mîl, le wilatî Êran le sedda heftay (70 %) newt û gazî ew wilate le nawçe lur ِû kurdnşînekan berhem dêt wate le parêzgakanî Kirmaşan, Îlam, Kohgîluye û Buyer Ehmed, Buşehr ‌û bakûr ‌u rojhelatî parêzgay Xuzistan ke şiwênewarî çend hezar saley lurekane, cige le dewlemendî em nawçane le biwarî serçawe here girîngekanî newt û gaz ‌û aw, be deyan kangay girîng ‌û sitratîjî weku zêr, asin, çendîn çeşin berdî be beha, sîlîs (şûşe), çîmento, geç, berdî xeloz, misîne (ms), mîka, gugird, alumînîum, azbest, qum ‌û lim, xiwê û htd. lem nawçane da heye.

Lurekan le ser lêwarî kendawî Hurmuz nizîkey şeş sed (600) kîlometr sinûrî awîyan legel derya da heye, wate le benderî Deylem le parêzgay Buşehrewe heta lêwarî tengey Hurmiz le parêzgay Hurmuziyan (hurmuzgan).

Kurteyek le Mêjuy Ramyarî Lurekan

temenî ramiyarî komelgey Lurî mêjûyekî dûr‌ u dirêjî heyew Lurekan le hemû qonaxekanî mêjuy ramiyarî-komelayetî Êran ‌u Êraq ‌u nawçeke her le konewe bigre ta êsta rulêkî berçawiyan gêrawe. Her le serdemî împratoryetî îlam‌u madekan ‌u dewletanî hexamenêşî, eşkanî, sasanî, efşarî‌ u zendîyekanewe heta degate sefewîyekan, osmanîyekan, qecerekan, pehlewîyekan ‌u Êraq‌ u Êranî êsta, Lur le hawkêşe ramiyarî u komelayetîyekanî nawçekeda rolî xoy bînîwe. Hendê car xawen deselat u dewletî taybet be xoyan bûnew hendê carîş be yarmetî‌ u hawbeşî ‌u yekêtî legel gelanî dîkey Êran be şêwazêkî hawbeş deselatiyan berêwe birduwew nawçe Lurnşînekan‌ u Êraniyan parastuwe le beranber dujminî hawbeş. Le serçawe mêjuiyekanda zor babet  u amaje heye sebaret be beşdarî‌ u deselatdarêtî Lur be taybet le Êran ‌u karîgeriyan leser hawkêşe ramiyarî, abûrî, serbazî u komelayetiyekanî nawçekeda. Cêgay amajeye ke yekemîn damezirawe u hizbî Kurdîş ke helgirî nasname û alay nasîunalîsmî Kurd buwe le layen kesayetiyekî Lur rêk dexrêt wate " hizbî hîway Kurdistan " ke lelayen " refîq hilmî " ke xoy Lur buwe dademezrêt .

Lurekan çendîn fermanrewayî û dewletî taybet be xoyaniyan buwe ke girîngtirîniyan emanen:

1- Dewletî kasîyekan ke diwatir legel gelanî dîkey nawçeke êmpraturiyetî îlam ‌û madiyan damezirand.

2- Dewletî sasanîyekan ke lur beşêkî zor lem deselate be destî lurekanewe bû.

3- Dewletî hezar esp ke fermanrewaiyekî serbexo‌ û xawen destur‌ û deselatêkî dadperwer‌ û bê wêne buwe le nawçeke da.

4- Fermanrewayî Dînewer ‌û Şarezûr ke be "hesnewîye" benawbang bûn.

5- Fermanrewayî fezluiyekan ke be "Lurî gewre" nasirawin.

6- Fermanrewayî etabekanî Lurî biçûk ke weku dewlet deselatdarêtiyan kirduwe.

7- Dewletî zend (zendîyekan) be rêberayetî Kerîm Xanî Zend ke le xêlî zendî nawçey Mile Ayir (melayr- mile agir)î Lurstan buwe.

8- Fermanrewayî walîye feylîyekanî "piştko"‌ û "pêşko" ke zortir le sêsed sal deselatdarêtiyan kirduwe.

9- Çendîn fermanrewayî dîke weku, fermanrewayî zengî, fermanrewayî ertiqî, fermanrewayî Şah Ermen û htd, ke be hezaran sal yek le diway yek deselatdarêtiyan kirduwe.

Le salî 1928 zayînî diwayîn deselatdarêtî nawçeyî lurekan be fermanrewayî "xulam rezaxanî ebûqedare" ke le nawçey piştko (parêzgay îlamî êsta) bibû, le layen reza şay pehlewîyewe be bê şer ‌û pêkdadan le nêw çû‌ û be royştinî Xulam Rezaxan bo Êraq, deselatdarêtî Xocêyî Lurekan kotayî pêhat.

Lurekan le mêjuy ramiyarî u têkuşanî azadî xwazaneyan beranber be dagîrkeranî derewe û nawewe le seretay sedey bîstemewe û be dameziranî deselate dagîrkere nawendîyekanda heta êsta xawen çendîn şoriş‌ û bizutinewey be nirx û kesayetî gewre û benawbangin, cige lew kesayetîyaney ke rolî paşayetiyan gêrawe le mêjuy konî em beşe le netewey kurd, bo wêne: Hurmiz (serkrdey supay Êranîyekan le katî sasanîyekan ‌û şer legel erebekan),  Kerîm Xanî Zend‌ û htd. le sedey rabirduş zor kesayetî benêwbang ‌û xulqênerî mêjuy xebatî azadî xwazyan buwe ke le çarenûsî hawkêşekanî ramyarî nêwxoy Êran ‌û Êraq karîger bûne û rolî yek lakereweyan bînîwe, bo wêne dekrê le bizutinewey gewrey Serdar Esedî Bextiyarî le katî meşrutexwazî le Êran -serheldanî Dilêranî Tengistan be serkirdayetî Reîs Elî Dilwarî le dijî brîtanîyekan ‌û prteqalîyekan- şoriş û berxodanî Qeyem Xeyr (Qedem Xeyr) ‌û brakanî dij be supay Rezaxan û brîtanîyekan - bizutinewey bîbî Miryemî Bextiyarî dij be deselatî nawendî le serdemî pehlewî – şorişî  Key Lurasibî Batûlî Buyer Ehmedî dij be deselatî nawendî Êran– bizutinewey Melaxulam Hisênî Syahpûrî Buyr Ehmedî dij be deselatî nawendî Êran‌û tenanet bizutinewey Esmaîl Xanî Sewlet Elduley Qeşqayî ke be yarmetî‌ û piştgirî xêle lurekan dij be deselatî nawendî Êran pêkhat ‌û kesanêk weku Tewfîq Wehbî Beg le serdemî Şêx Mehmûdî Hefîd ‌û Refîq Hilmî serkirdey hêzbî hîway Kurdistan le başûrî Kurdistan û Êraq nêw bibrdirêt. Zor kesayetî‌ û colanewey dîkeş le nêw lurekan da heye ke lem kurteye derfetî amaje pêdaniyan nabêt.

Erkî Neteweyî Hemû Layenekan

Her weku pêkhatekanî dîkey netewey kurd be diway pênase kiranî çemkî neteweyî le wilatanî Êran ‌û Êraq‌ û Turkiya û Sûriya û hemû nawçeke da, lurekanîş kewtine ber şalawî şovînîzm‌ û le layen netewekanî serdestewe tûşî qeyranî şunas û deselat û ramyarî sîstmatîk bibûn. Ramyarî çewaşe û mebestdarî nawendekanî deselat le layekewe û kemterxemî ‌û serlêşêwawy ‌û na azayetî nuxbe û runakbîre lur ‌û kurdekanîş le layekî dîkewe bibû behoy ewey ke em pêkhate gewreyeî netewey kurd le hemû biwarêk da tûşî qeyranî şunas ‌û hebûn bibêt û le cestey netewekey bibirdirêt. Lurekan be taybetî ewaney rojhelatî Kurdistan be hoy gelêk hokarî mêjuyî, ramyarî, abûrî, bazirganî, cugrafiyayî, ayînzayî û htd. hem le baqî pêkhatekanî dîkey netewey kurd dabirawin û hem neyantiwanîwe weku pêwîst ‌û be qed ‌û qebarey xoyan beşdarî prosey xebatî rizgarîxwazî netewekeyan bibnewe û zortir her weku le Êraq û Êran debînîn le jêr karîgerî hêze ramyarî û komelayetî ‌û kulturîyekanî deselate nawendîyekanî em du wilate mawinetewe.

Lurekan ziyatir le yek sedeye ke be bê hîç rêkxirawe, organ yan dezgayekî behêzî perwerdeyî, kulturî, runakbîrî ‌û ramiyarî taybet be xoyan kewtûnete ber pelamar ‌û hêrişî ziman ‌û kulturî dam ‌û dezga ruxênere biyanîyekan ‌û be bê hîç amrazêkî parastinî şunasekeyan tûşî proseyekî gewre û metirsîdarî mêjuyî tiwandinewey sîstimatîk bûnetewe û roj bediway roj qeyranî şunas le nêwiyan qultir debêtewe.

Le hel û mercêkî weha da erkî hemû kesayetye runakbîre lur û kurdekan ‌û hêz ‌û rageyandin ‌û organ ‌û rêkxirawe neteweyekanî pêkhatekanî netewey kurde ke le hemû biwarekan da behayekî zortir ‌û tenanet taybet biden le pênaw jiyanewe û bujandinewey dab û nerît ‌û kultur û şunasî rasteqîney em beşe le netewekeman, boye çî lurekan be taybet ewaney rojhelatî Kurdistan le diwaroj da entêgrey netewekeyan bibin yan nebin, girîng eweye ke dab‌ û nerît ‌û ziman û kultur ‌û şunasî lur weku beşêk le dewlemendî şunasî netewekeman û danîştwanî Zagros lenêw neçêt ‌û paktaw nebêt. Bo em mebesteş girîngî dan ‌û pêşxistnî mosîqa ‌û huner‌ û zarawe û kulturî lurî be taybet le rêgay rageyandinekanewe û damezirandinî dam ‌û dezgay fermî taybet be lur berdî binaxey likandin û gerandinewey lur be baweşî netewekeyetî.

Na xebere 2290 rey wanîyaya
ŞÎROVEYÎ
Dest u mejuyete xwesbin kake min
Rustem e Mahmedi
Wa rasti ev nivisaka xewshbiye. Min wa dil xewsi gistik xwand. Ez nizonim ku ka barêz Wehîd Kemalî Îlamî e nivisamin buxwuni. Le la bakure Kurdistone la hêla Marash, Malati, Sêvase u la torosun ê Lore hine.

Ez î daxwazim ku du gotuna wa havalen ku dawên hun cimon ve nivise wernagerineina zazaki(kirmanci) yan ê a kurmanciye.

Eger hun yon KIRMANCIYE yon ê KURMANCIYe rind zoniben hun kayin ve
zahmat SORANIYE ê LORIYE ê faomkan. Eger hun nivisa ku la jari nikoyen fomkan ewê te we wataye ku hune na wa KIRMANCI na ê ve KURMANCI zonen.

Hata kinge hone wa tirki buxwunen?
Cimon eme tim nivisaka KURDI wergerine tirkiye- Eger hun famnakan? A ku hun bikan ewe ku harin zomoni xwe huken.

Silam u rêz ja har kasira
14 Nîsane 2012 Şeme 15:16
Lurekan- Loristan
M.Mamosta Gımgımi
Acilen ya Kurmanci yada Zazaca çevirisini istiyoruz.Çünkü zaten zorlukla Zazaca yazıları anlamaya ve öğrenmeye çalışıyoruz bir de başımıza Soraniceyi bela etmeyin .Ayrıca geçen yıllarda Dıhok ve Hewlerde Kurmancça yerine zorla Soraniceyi okutmaya çalışanları ve buna imza atan şair Şérko Békesi de daha unutmadık. kolaylıklar dilerim.
_____________________________________
Editörün Notu:
Kardeşim, sen zaten Türkçe konuşuyorsun, Türkçe yazmışsın.
Şimdi kalkıp yukarıdaki yazının Kurmancca veya Zazaca Kürtçesine çevirirsek, bu kez "Ben Türkçesunu isterum" demeyeceğin ne malum?!
Çok istiyorsanız, meraklıysanız, bir çevirmene ücretini öder çevirisiniz.
Kaldı ki, Sorancayı senin başına bela falan eden kim! Sana zorla gel oku diyen oldu mu? Türkçe niye bela olmuyor da Soranca niye bela oluyor?!
Soran Kürtleri veya Soranca Kürtçesini anlayanlar okur bu yazıyı. Bu yazının sitede bulunması yer darlığı mı yapıyor sana?! Elbette bu siteyi ziyaret edenler arasında Sorancayı bilenler, anlayanlar da vardır. Sen anladıklarını okursun, derdin öğrenmek okumak ise tabi!
Sornacanın zorla okutulduğunu söylüyorsun. Bu doğru değil. Zorlama falan gibi bir durum yok ortada. Bir kısım Soran Kürtleri tarafından Soranca lehçesi resmi dil olsun istemi var. İstem, zorlama bir metot değildir. Asıl zorlama Kürtçeyi yasaklayıp Türkçeyi idari ve cezai yöntemlerle dayatmada olduğu ortadadır. Buna bir itirazın var mı senin Mamosta Gimgimî?!
Herhangi bir istemde bulunmak için "imza atmak" "zorla Sorancayı öğretmek" asla değildir. "İmza" zorlama bir metot değildir Mamosta.
Kendinize "Mamosta" diyorsunuz!
Ama konuşma tarzınız, düşünce biçiminiz "mamosta"lığın çok uzağında olduğunu hatırlatırsam sanırım yararınıza bir söylemde bulunmuş olurum.
Bir de önce kendi dilinizle yorum yazınız ki ciddiyetinize, samimiyetinize inanalım!
Sağlıcakla kalınız...

27 Nîsane 2010 Sêşeme 22:22
rica
kafkas kartalı
Bu yazının soranice\'den,türkçe\'ye çevrilmesi okuyucunun ansiklopedik bilgi sahibi olması ve malumatfüruşluk açılarından elzemdir.Maalesef kürmanci(lehçem)yazılsa bile tamamen anlamazken,soraniyi zazaki.net müdavimlerinden çok az kişi muhtemelen anlamıştır.Konu birçok açıdan önemli ve okuyucu olarak bunu talep etme ve istemek gibi bir hakkımız vardır.Farkındayım her talebe cevap verecek zamanınız yoktur belki ama önemli yazıların herkesçe anlaşılması ve okunması için bunun değerlendirilmesini rica ediyorum.selamlar.
23 Nîsane 2010 Îne 14:06