zazaki.net
13 Kanûne 2017 Çarşeme

Xurşîd Mîrzengî / Nuştox

“Ehmedo, Payîz o, Ver bi Zimistan o…”

17 Temmuze 2011 Yewşeme 16:29

Badê vîst û heşt serran, par hamnanî ez şîya Dîyarbekir. Çendik û çend serrî yo ez Ewropa de Serra Şewate ser o xebetêna ku binusnî, bikerî yew belge. Di a serre yan ê serran de, welatê ma de se bî? Elî Heyder û Elî Barûtî se kerd… Dewî bi çi qayde û tewirî veyşnîyay. Wexto min dimayê na mesela de vazdayne, ez şîya dewe. Hefteyke ez ê cayan de menda. Min û dostanê kanan ma jobînî dî. La ê çende rocê ku ez ewca bîya, odaya keyê dedê min veng nêmende.

Ez şîya Licoke (**) dostê xwi Wisifê Berberî hete. Hayîya min te ra bîbî ku çeteyanê (korucu) Qenderhelî (***) lacê dengbêjê herêmey ma, Dedo Eliyê Mihikî di mîyanê dewe de bi derban, çiwan û kerran dawo sereyê cê ro û kişto. Elîyê Mihikî hevalê babê min bî û ez verî ra te ra vana “Dedê.” Helbet ez şîya min dedê xwi zî zîyaret kerd û fathayke şehîdê lacî rê wende.

Dedo Elî hem dengbêj û hem zî çîrokbêj o. Licokicî mirîdê nexşebendîyan bî… Min Dedo Elî ra persê Serra Şewate û Şêx Fexrîyê Keyê Bokarikî kerd. Min rê henî qal kerd û va: “Dêra [deyîre] ku xanimey Şêx Fexrî Şayda ê ser o vata, ez zana. La tût nizd de hamewo kiştişî, ez nêeşkena bi vengo berz, miqamê dêran to rê vacî.” Min rê bi miqamê dêran nê, bi vatiş va û min zî nuşte. Hendî ez a şewe ewca keyê Wisifî de menda. Dedo Elî zî nêşî keye, min hete mend. Heya siba îna derdê xwi min ra vatî û min zî goştarî kerd. Ena dêre zî ê ay wextî ya, yan zî wextê Serra Şewate de hameya vatişî. Birîna Eşîrey Keyê Axan a. Dedê Elî bi vatiş min ra va û min zî nuşte.

Ena dêrey Ehmedê Keyê Axan, peyê serewedartişê Şêx Seîd Efendî û tefnayîşê şerî de, ê ku serê koyan de mendbî teslîmê dewlete nêbîyêne, yîne ser o hameya vatişî. Wexto merdim goştarîya ena dêre keno, merdim hayî ro ci beno ku ay wextî de çi qewmîyawo. Birînî di cendekê welatê ma de çiqas xidar û kûr ê. Derdê dewêke yan eşîrêke rê hubrê pênûsan [qeleman] qîm nêkeno… Yenîyê [hênîyê] çiman verê enî derdan de benê ziway, dalpeyke aw tede nêmanena… Sole çiman de bena zêde û vînayîşê çiman beno kemî, merdim vernîya xwi nêvîneno. Macirêkew nenas, lacê pergaley [sîstemê] faşîzmî, ku ma ziwanê cê ra fam nêkenê, hamewo verê keyê ma û dozey rihê ma keno. Çîyo ku ma ra wazeno, qebûl nêbeno. Homa cor de seyin [senî] qebûl keno, merdim nêvîneno… A serre ser o kerr û lal o, vengê cê nîno… La lacêkew nenas namey Anqara ser o hamew, bi çîke qayîl nêbeno, ma ra rih wazeno. Bi weqeyê zerdan, lavayî û ricayan hêrsê yê nêrûşeno. Îla-bîla zey xwi keno… Day Ehmedê Keyê Axan Yuzbaşî Delû Fikrî ra vana: Ez o hîrê rey to rê berzî mêzîn altûnano…” La laceko nenas cewabê Eyşa may Ehmedî bi ziwanêkew bîn dano. Te ra vano: “Ehmedê to lacê Mûsê Kê Axan o, çetebaşîyê şêxan o… Fermanê cê Enqera ra vecîyawo, ez yê kena nîşaney gulano” nê nê ez o yê bikşî bi singuyano.” Eno laceko nenas endêke wişk cewabê Eyşa rebene dano. Yuzbaşî Delû Fikrî bêrewa, bêîman o, kafirêkey deyştey Gumrî, xozêkey serê koyan o. Qismetê xwi merdimatî ra nêguroto, kovîyê Geliyê Bargan o. Qasê mîsqalê zere merdimatî nêzano.

Ew [o] keso ku ena dêre baş biwano, go rewşê ew [ê] çaxî bivîno bi çimano, hîs bikero bi hişê însanano, lawirîyey roman bivîno bi wirdî [her di] çimano…

Dedê min Eliyê Mihikî, pîrê serran min ra bi enî miqamî dêrey Ehmedê Keyê Axan vano:

Ehmedo, payîz o, ver bi zimistan o

Vewre newe guroto serê koyano

Delû Fikrî hamewo

Pey banan de rûnișto serê sendelîyano

Ehmedê min ser o girêdano ewraq û mezbetano

Ehmed may xwi ra vano:

Hela șore Delû Fikrî ma ra se vano?

Eyșe șina kol bena qûnderano

Delû Fikrî ez kewta bextê to

Ti biko bexê Elayo

Ti Ehmedê min nêkerê mehkûmê koyano

Ez o hîrê rey to rê berzî mêzîn altûnano

Delû Fikrî te ra se vano?

Vano, ez o Ehmedê to bikerî mehkûmê serê koyano

Yan ez o bikerî nîșaney gulano

Yan ez o bigîrî bi destano

Ehmedê to lacê Mûsê Kê Axan o

Çetebașîyê șêxan o

Fermanê cê Enqera ra vecîyawo

Ez o yê bikșî bi siguyano

Ehmed may xwi ra perseno

Delû Fikrî ma ra se vano?

A vana: lacê min

Min te ra vato

Ez o to rê berzî mêzîn altûnano

Yê qebûl nêkerdo

Vato ez yê kena nîșaney gulano

Eyșê! Ez nana di mardey yê

Ez qurișê peranê xwi pê nêdano

Ez lacê Mûsê Kê Axan a

Neyarê dînê tirkan a

Wele ez o heya șan

Te ra bikișî hîris û hîrê mêrdano. (****)

__________

(*) Xurşîd Mîrzengî 1950 de dewa Licê Zenge de ameyo dinya. 1977 de bîyo endamê PDK, 1981 de vejîyayo teberê welatî. Hetanî nika bi lehçeya kurmanckî bi nameyê “Belqitî” û “Sînor” di romanî û bi nameyê “Ristimê Zal” yew zî destan nuşto. Na reya verên a ke bi kirdkî nuseno.

(**) Licoke, dewêka Licê ya, mintiqaya Pêşêkevirî de ya, bi tirkî nameyê aye kerdo “Çavundur”.

(***) Qenderhel, dewêka Hezroyî ya, bi tirkî nameyê aye kerdo “Sarıerik”.

(****) Mi ena dêre 18-19.05.2010 de, di Licoke de fekê Elîyê Mihikî ra arêda. Elîyê Mihikî 1927 de amewo dinya. Kird o, musluman o, kurmancî dêran vano. Kurdkî (kirdkî, kurmanckî) û bineyke tirkî zano, wendiş û nuştişê ey çin o. Hema xwi ser o yo.

No nuşte 821 rey wanîyayo
No nuşte hema şîrove nêbîyo.