zazaki.net
24 Teşrîne 2017 Îne

M. Malmisanij / Nuştox

Çend Nameyê Kênek Û Lajekan

24 Tebaxe 2009 Dişeme 13:40

Eşkara ya ke nameyê merdimî seba merdimî çîyêko muhîm o. Parçeyêkê muhîm ê nasnameyê merdimî yo. Reyna yeno zanayîş ke şarê ma mîyan de nameyê kurdkî nameyanê nekurdkîyan ra tayêr î. Na rewşe zî dereceya asîmîlasyonî musnena (nawnena). Mi bi xo xortanîya xo ra heta ewro gelek nameyê kurdkî gedeyanê (domananê) merdiman û dostanê xo ra nayê. Nika zî ge-ge tayê merdim yan zî nasê min ê ke wazenê nameyêkê kurdkî -bi taybetî zî kirmanckî (zazakî)- gedeyanê xo ra nî, mi ra persenî, ez pêşnîyazanê xo înan rê vana. Tîya de ez yew lîsteya kilmeke ya nameyanê kênekan û lajekan şima wendoxanê ma rê nusena. Beno ke şima zî rojêk nê nameyan ra yewî biweçînî (bivîjnî) û kênekêk yan zî lajekêkî ra nî.

Nê nameyan ra tayê, da-çewres serre ra ver zî şarê ma mîyan de estbîy (nameyê ke înan ver de îşaretê estareyî * esto) labelê zafaneyê nînan pêşnîyazê min î, da-çewres serre ra ver şarî mîyan de çin bîy.

Seba ke bêrî famkerdene, ez manaya înan a tirkî zî ver de nusena.

Vatişê (teleffuzê) nameyan de, giranî (vurgu) kamcîn hece ser o ya ganî goreyê aye name vajîyo. Eke wina nêvajîyo, manaya nameyî bedilîyêna. Mavajî:

çekuye                                                         manaya çekuye (bi tirkî)

gule (giranî heceya verêne ser o ya):       gül

gule (giranî heceya peyêne ser o ya):      gülle, mermi

vile (giranî heceya verêne ser o ya):        çiçek

vile (giranî heceya peyêne ser o ya):       boyun

Nameyanê cêrênan de, giranî heceya binxêzekerda (altı çizili) ser o ya.

 

 

NAMEYÊ KÊNEKAN 

Ala: bayrak

Aske: ceylan

me: ay

ne: mehtaplı, aylı

: barış, sulh

Azade: özgür, hür

Aza: özgürlük, hürriyet

Ba: hanım, bayan

Benye: tutkun, tutkulu, vurgun

Bengîne: tutkun, tutkulu, vurgun

Berza: yüksek, yüce, ulu

Bextîyare: mutlu, bahtîyar

Beye*: ayva

Borane*: güvercin

Delale*: iyi, güzel, hoş

Delaye: 1)çok sevilen, nazlı, baylan 2)güzellik, hoşluk

Dilşa*: mutlu, bahtiyar

Erjaya: değerli, kıymetli

Erje: değer, kıymet

Esparike: bir çiçek adı

raze*: kutlu, mübarek

Galire: bir tür zambak

Ga: imdat çağrısı, çağırma, çağrı

Geweze*: alageyik, sığın

Gewre*: beyaz tenli

Gewrike*: beyaz tenli

Gulane: mayıs

Gulbiza: bir çiçek adı

Gulboye: gül kokulu, gül kokusu

Gulçîne: gül deren, gül toplayan

Gule*: gül

Gulîstane*: gül bahçesi

Gulmenda: gül gibi, güle benzemiş olan

Gulnaze*: gül gibi nazlı olan

Hagîdare: haberdar, farkında olan; uyanık, kollayan

Havildare: yararlı, faydalı

Havile: yarar, fayda

Haya: sak, uyanık

Haydare: haberdar, farkında olan; uyanık, kollayan

Haye: sak, uyanık

Henare*: nar

: ümit, umut

Hêvîdare: ümitli, umutlu

Homaydaya: Tanrı yaratığı, Tanrı’nın verdiği

hate: becerikli

Keba: ev işlerinden sorumlu kadın

Keje*: sarışın

Kejike*: sarışınca

Keyba: ev işlerinden sorumlu kadın

Kildare: 1)sürmeli 2) alevli

Kiledare: 1)sürmeli 2) alevli

Korja: bir tür nazar boncuğu

Lo: ninni

Mawerde: gül

Menewşe*: menekşe

Menoşe*: menekşe

Mizne: müjde

Namdare: ünlü, tanınmış, namlı, meşhur

Nazdare: nazlı

Naze*: naz

Nazike: nazik

Nazo*: naz, nazlı

Nazşîrine: nazlanışı tatlı olan, nazıyla tatlı olan

Nazweşe: nazlanışı hoş olan, nazıyla hoş olan

Paksare: temiz kız veya kadın, temizliği seven ve temizliğe dikkat eden kız veya kadın

Pîltane: bir çiçek adı

Qum*: kumru

Rence: emek

Rengine: renkli

Rojîdaya: güneş yaratığı, güneşin verdiği

Roşna: ışık, nur

Roş: aydın, aydınlık

metdare: saygılı, hürmetkâr, hürmetli

Saye*: elma

Serbes: serbest, özgür 

Serkewta*: başarılı, zafer kazanmış olan, galip, muvaffak, utkulu

Seneme*: bir özel ad

ne: gümüşten olan

Site*: hanım, bayan

Sitike*: küçük hanım, küçük bayan

Sînaya: sevilen

Sosine: süsen

Sûrgule: yabangülü

Şarîbane*: bir özel ad (şar/şehr: ülke, devlet; bane/banî: hanım, kadın)

Şa: neşe, sevinç

Şermaya: utanan

Şerne: utangaç

Şê*: neşe, sevinç

Şîlane: kuşburnu

Şîna: muktedir, yapabilecek durumda olan

Şînaya: muktedir, yapabilen

Şîrine: tatlı

Teyre*: kuş

je: 1)güneş 2)güneş veya ay ışığı 2)güneş ısısı

Tîjedaya: ışık veren, ışık saçan

Tînce: 1)güneş 2)güneş veya ay ışığı 2)güneş ısısı

je: ışın

Vena: gri renkli güvercin

Vewre*: kar

Vewrike*: kar

Vilboye: çiçek kokulu, çiçek kokusu

Vilçîne: çiçek deren, çiçek toplayan

Vile: çiçek

Vilîstane: çiçek bahçesi

Vilmenda: çiçek gibi, çiçeğe benzemiş olan

Vilnaze: çiçek gibi nazlı olan

Vilşîrine: çiçek gibi hoş (tatlı) olan, çiçek tatlısı

Vilweşe: çiçek gibi hoş (güzel) olan

Vîrda: unutulmayan, bellekte olan, hafızada olan

Werfe*: kar

Werfike*: kar

Weşboye: güzel kokulu

Weşî: 1)hoşluk 2)sağlık 3)iyilik 4)esenlik

Xezale*: ceylan

Zelale: duru, berrak

Zembure: bir çiçek adı

Zerence: keklik

Zerne: yeşerti, yeşil

Zerne: altından yapılma

Zer: gönül, kalp, yürek

Zerrîbesta: gönül bağlamış, aşık

Zerne: gönül sahibi, gönüllü

Zerrîşa: mutlu, bahtiyar 

Zerrîweşe: mutlu, bahtiyar

Zerrîzîze: duygulu, duygusal; hissi

Zerrîzîzî: duygululuk, duygunluk, duygusallık

Zilfe*: Farsçadaki “zolf” (saç) sözcüğünden

Zilfîya*: Farsçadaki “zolf” (saç) sözcüğünden

Zirave*: zarif, ince

ze: duygulu, duygun

Zîzî: duygululuk, duygunluk 

 

NAMEYÊ LAJEKAN

Alan: bir aşiret adı

Aristan*: bir özel ad

Aj: filiz

Aver: ileri

Azad: özgür, hür

Ben: tutkun, tutkulu, vurgun

Bengîn: tutkun, tutkulu, vurgun

Berzo: yüksek, yüce, ulu

Bextîyar: mutlu, bahtiyar

Dela: çok sevilen, nazlı, baylan

Derbaz*: bir özel ad

Dêrsim: Kürdistan’da bir bölgenin adı

yar: üst, yukarı

Erjaye: değerli, kıymetli

Ferat*: bir özel ad, Fırat nehri

Ferhad*: bir özel ad

Filît*: bir özel ad

raz: kutlu, mübarek

Hagîdar: haberdar, farkında olan; uyanık, kollayan

Havildar: yararlı, faydalı

Haydar: haberdar, farkında olan; uyanık, kollayan

Haye: sak, uyanık

Ha: sak, uyanık

Hêvîdar: ümitli, umutlu

Hişyar*: sak, uyanık, ayık

Homayda: Tanrı yaratığı, Tanrı’nın verdiği

ha: becerikli

Kajîn*: inleme, inleyiş

Kelhan*: bir özel ad

Kildar: alevli

Kiledar: alevli

Laser: sel

Mîrza*: beyzade, bey oğlu

Namdar: ünlü, tanınmış, namlı, meşhur

Narbe: filiz

Paksar: temiz kişi, temizliği seven ve temizliğe dikkat eden kişi

Peya: adam, insan

ran: Diyarbekir’in bir ilçesinin adı

ya: beraber, birlikte

Polat*: çelik, çok sağlam, çok sert

Raver: ileri

Rojîda: Güneş yaratığı, Güneş’in verdiği

Roşan: bayram

Roşno: ışıklı, nurlu

met: değer, kıymet

metdar: saygılı, hürmetkâr, hürmetli

Serbest: serbest, özgür

Serdar: kumandan, komutan

Serdest: egemen, üstün, hakim olan, üst kesim

Serkar: müdür, şef; işçi başı

Serkewt: zafer, başarı, utku

Serkewte: başarılı, zafer kazanmış olan, galip, muvaffak, utkulu

Sînaye: sevilen

Şek*: çevik, güçlü, yiğit

Şeko*: çevik, güçlü, yiğit

Şermaye: utangaç

Şermo: utangaç

Şewêş*: bir özel ad

Şînaye: muktedir, yapabilen

Şîno: muktedir, yapabilecek durumda olan

Şîrin*: tatlı

Tîjeda: ışık veren, ışık saçan

Tîjedaye: ışık veren, ışık saçan

Varan: yağmur

Vengan: ün, şan, nam, şöhret

Verroj: 1)güneşleme yeri, güneş alan yer, güneşlik (güneşli yer) 2)ayçiçeği

Vîr: bellek, hafıza

Vîrde: unutulmayan, bellekte olan, hafızada olan

Weşo*: hoş olan, yakışıklı olan

Xelfe: filiz

Yemo*: bir özel ad

Zerrîn: gönül sahibi, gönüllü

Zerrîweş: mutlu, bahtiyar

Zaza: Zaza

Zergûn: yeşerti, yeşil

Zerrîbeste: gönül bağlamış, aşık

Zerrîzîz: duygulu, duygun, duygusal; hissi

Zil*: Farsçadaki “zolf” (saç) sözcüğünden (*)

 

(*)Çime: Vate, hûmare: 29

No nuşte 7371 rey wanîyayo
ŞÎROVEYÎ
Xoser
Hemikan
Tene name Ceneku: Sosine, Zere,Gure;Delale,Gulistane,Xane,Neze,Mürşidaye,Gulezer,Gule,
02 Teşrîne 2010 Sêşeme 13:04
Demir
Bahri
Nameyê dê keynekan zî ez vaja : Vîna = Gözbebeği, Gözün gören kısmı.
Weş û war bi manê.
13 Tebaxe 2010 Îne 18:21